|
|
 |
| Safranbolu Tarihi Evleri |
 |
|
|
|
|
|
 |
Geleneksel
Türk Mimarisiyle Safranbolu Evleri |
|
Safranbolu'yu
ülkemizde ve dünyada ön plana çıkaran en önemli
unsur geleneksel Türk mimarisi tarzındaki
Safranbolu evleridir. Bu evler bir yandan kentsel
konumlarıyla diğer yandan mimarileriyle dikkate
değerdirler. Başka bir anlatımla Safranbolu
Evleri yüzlerce yıllık bir süreçte oluşan Türk
kent kültürünün günümüzde yaşamaya devam
eden en önemli yapı taşlarıdır. Bu nedenle
Safranbolu evleri hakkında yeterli bilgi sahibi
olabilmek için, yörenin ikliminden başlayarak kültürü;
aile yap ısı,
ekonomisi ve gelenekleri hakkında bilgi tdinmek
gerekir.
İlçe merkezinde 18 ve l9.yy. ile
20.yy. başlarında yapılmış yaklaşık 2000
geleneksel Türk evi bulunmaktadır. Bu eserierin
800 kadarı yasal koruma altındadır.
Evler Safranbolu'nun iki ayrı
kesiminde ıplanmış durumdadır. Birincisi
"Şehir" e bilinen ve kışlık olarak
kullanılan kesim, ikincisi "Bağlar"
diye bilinen ve yazlık olarak kullanılan kesim.
Şehir, yönetim merkezinin bulunduğu Kale, alışveriş
merkezinin bulunduğu Çarşı, evlerin bulunduğu
Akçasu, Gümüş, Musalla, Kıranköy ve
Tabakhane semtlerinden oluşmaktadır. Bu kesim,
iklimin olumsuz etkilerine karşı komuş, alçak
rakımlı iki vadinin içindedir. Burada evler
birbirine yakın, sokaklar dardır .
Bağlar birkaçyüz metre daha yüksekte, hava akımlarına
açık ve daha geniş araziler üzerindedir. Hemen
hemen herkesin kışlık bir de yazlık evi vardır.
Yöre halkının şehirdeki evinde yaşar ve yazın
havaların ısınmasıyla Bağlardaki yazlık
evine göçer. Ancak "Çarşı"da üretim
ve ticaret hayatı yazın da aynen sürer.
Safranbolu'da şehrin oluşumunda hem
fonksiyonellik ön planda tutulmuş, hem de
estetik kaygılar hiçbir şekilde terk edilmemiştir.
Fonksiyonellik yönünden konutlarla-kamu binalarının,
pazarlarlaşıların yerleşim düzeni,
yol-sokakydan yapısı örnek gösterilebilir.
Tüm evler kendilerine göre daha
merkezi konumdaki kamu binalarına, dini yapılara
ve anıt eserlere dönüktür. Hangi evden bakılırsa
bakılsın manzara kapanmaz. Evlerin yakın pian
cepheleri kör, uzak plan cepheleri açık ve
birbirlerini izleyecek kon umdadır.
Ticaret bölgesi şehrin merkezinde,
pazarlar bu bölgenin hemen çevresinde, çevreyi
kirletici etkisi olan demircilik, bakırcılık ve
dericilik gibi üretim alanları ise daha alt ve
kenar kısımlardadır. Ayrı ayrı kurulan tahıl
pazarı, sebze pazarı, hayvan pazarı ve odun
pazarında malını paraya çeviren yöre halkı
bu pazarların çok yakınında bulunan ve tamamen
lonca düzeni ile örgütlenen Yemeniciler,
Semerciler, Saraçlar, Manifaturacılar,
Demirciler ve Bakırcılar Çarşıları'ndan alışverişlerini
yapıp ihtiyaçlarını karşılarlar.
Şehrin ortasında bulunan meydana yönelik yollar
ve sokaklar tamamen taş kaplıdır. Anıt
eserlerin avluları ve meydanlar da taş kaplıdır.
|
|
|
|
Kültürel
Mirasın Korunması |
|
Ağırlıklı
olarak bir Osmanlı Dönemi şehri olan
Safranbolu, daha çok 18. ve 19 yy. geleneksel Türk
toplum yaşantısını günüınüze
aktarınaktadır. Şehir Türk kent kültürünün
ve ınimarisinin bir zirvesini oluşturdugu için
yeni tarz aranmamış ve 1940'lara kadar fazla değişikliğe
uğramaksızın kendi doğal
gelişimi içinde, bakım ve o narımlarla koruna
gelmiştir. Bu tarilılerde Deınir-Çelik endüstirisinin
kurulınası ile Karabük hızlı bir gelişmeye
sahne olmuş ve yeni cazibe merkezi haline gelmiştir.
Bu sayede, ülkemizde . hızlı kentleşmenin ve
değişimin yaşandığı 1950 sonrası dönemde
Safranbolu hiçbir bozulma riski yaşaınamış,
kentleşme tilmü ile Karabiik'te ve daha sonraki
diinemde Safranbolu' nun ayrı bir kesimini oluşturan
"Kıranköy-Hastarla" mevkiinde yoğunlaşmıştır.
1975'lere gelindiğinde ilçede yerel
yönetiın, üniversitelerle işbirliği yaparak
korumacılık benimsetme ve yayma çabalarına
girişıniş, bıı yılın "Diinya Mirası Yılı"
olmasından da yararlanarak Safranbolu'yu ülkeınizde
ve dünyada ön plana çıkarmayı başarmıştır.
Bu yıl içinde "Safranbolıı M imari Değerler
Haftası" düzenlenmiş ve ilerki yıllarda
da tekrarlanınıştır. 1976 yılında ise
"Safranbolu Evleri" sergileri açılarak
büyük ilgi görınüştür. Yöre halkına
benimsetilen ve merkezi hükümetin dikkatini de
çeken
bu çalışmalar 1976 yılının sonunda
Safranbolu için koruma kararı alınmasını sağlamıştır.
Bu ilk koruına kararı ile kültürel, tarihsel
ve yasal gerekçeler izah edilerek, planlı koruma
sağlanıncaya kadar geçiş dönemi yapılaşma
koşulları ortaya konmuştur. Korunacak yapılar
belirlenmiş, yol formunu yaratan öğelerin,
yolların ve yol dokusunun, bahçe duvarlarının,
doğal görüntünün korunması ve altyapı öğelerinin
denetim altında tutulması öngörülmüştiir.
1985 yılında Taşınmaz Kültür Varlıkları
Yüksek Kurulu'nca şehrin iki bölgesi (Çarşı
ve Bağlar) kentsel sit alanı olarak ilan edilmiş,
ve bugün sayıları 1117'si bulan sivil mimarlık
ve anıt eseri de koruma altına alınmıştır.
Aynı kararla şehrin koruma imar planının
Belediyece yaptırılması benimsenmiştir.
Safranbolu Koruma İmar Planı ise 1991 yılında
kabul edilerek uygulamaya konulmuştur.
|
|
|
|
|
|
|
